Pieśń Łaskawa Matko Boska!
O Zamojska, Dobra, Najłaskawsza Pani
Jesteś z nami teraz, jak przed trzystu laty.
Patrzysz na nas swym łagodnym, czułym wzrokiem
Z tej Katedry, naszej dawnej Kolegiaty!
Ref. Łaskawa Matko Boska
Zlej na nas łask swych cud!
Pokornie Ciebie błaga
Wierny zamojski lud!
Przodkom naszym pomagałaś w czas zaborów!
Łagodziłaś wszystkie klęski, ciosy, blizny.
Srogie męki i katusze wycierpiałaś,
Patrząc na tragedię Dzieci Zamojszczyzny!
W każdych bardzo trudnych czasach dla Kościoła
Matko pomóż znosić nam wszystkie ofiary.
Tylko Ty nas możesz ustrzec o Łaskawa,
Byśmy nigdy nie tracili Ducha Wiary!
W ramach przygotowań do 25-tej rocznicy koronacji Obrazu Matki Bożej Odwachowskiej z Zamojskiej Katedry, w naszej Parafii w niedzielę 26 maja 2024 r. będziemy gościć Jej Obraz: o godzinie 16:30 odbędzie się uroczyste przyjęcie – wysłuchamy krótkiej historii Obrazu. Następnie o godz. 17:00 Msza św. Różaniec i czuwanie modlitewne do godziny 21:00 zakończone Apelem Jasnogórskim.
Kolejnego dnia, czyli w poniedziałek 27 maja, o godz. 6:30 będziemy śpiewać Godzinki o Niepokalanym Poczęciu NMP oraz sprawować Eucharystię o godz. 7:00. O godz. 15:00 Koronka do Bożego Miłosierdzia. Następnie przekazanie Obrazu do Parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Księżpolu. W czasie Mszy Świętej w niedziele o 17:00 i poniedziałek rano, będzie zbierana taca na Dom III Tysiąclecia, który powstaje w niedalekim sąsiedztwie Katedry Zamojskiej.
Historia i koronacja Obrazu Matki Bożej Odwachowskiej
Materiały opracowane przez ks. Roberta Strusa – Proboszcza Zamojskiej Katedry oraz ks. Marka Dobosza – Konserwatora Diecezjalnego
Od 19 lutego 1803 r. w kaplicy, po północnej stronie dawnej Kolegiaty znalazł schronienie szczególny Obraz Matki Najświętszej. Z obawy przed profanacją przeniesiono go w uroczystej procesji z odwachu (wartowni straży garnizonowej) przy ratuszu. Od połowy XVIII w. cieszył się on niezwykłym kultem wiernych. Mieszkańcy Zamościa czcili ten wizerunek jako słynący łaskami, nazywając Maryję Opiekunką lub Odwachowską. Według tradycji (potwierdzonej badaniami konserwatorskimi) Obraz namalował w 2 poł. XVIII w. osadzony na odwachu człowiek posądzony o popełnienie zbrodni. „Czując się czystym w obliczu Wszechstwórcy i własnego sumienia, a znalazłszy węgiel w wilgotnym i ciemnym swem mieszkaniu nakreślił obraz Bogarodzicy na drzwiach swego więzienia, i jako Opiekunkę utrapionych błagał Jej o ulgę w cierpieniach i wykazanie jego niewinności. Po krótkiej, ale gorącej modlitwie łańcuchy krępujące jego wyschłe członki opadają, a obraz Bogarodzicy nakreślony drżącą jego ręką, nagła światłość otacza…” Obraz wycięto z drzwi więzienia i zawieszono na ścianie odwachu (przypuszcza się, że zawieszano go także na murze otaczającym twierdzę zamojską). Wiarę w skuteczność opieki Najświętszej Panny Maryi pogłębiały liczne łaski, jakich doznawali żarliwie modlący się przed Obrazem ludzie.
Niezwykłe ożywienie kultu przypada na pierwszą połowę XIX w., od chwili przeniesienia Malowidła do Kolegiaty. W zachowanej księdze „Protokuł zapisania doznanych łask Opieki Nayświętszey Panny Maryi w Obrazie z Odwachu przeniesionym do Kościoła Kollegiaty Zamoyskiey…” spisane zostały doznane łaski i składane ofiary. Obraz Maryi, Matki Miłosierdzia, Opiekunki wszystkich sług swoich ściągał do Kolegiaty tłumy wiernych obydwu obrządków (tradycja wspomina również o Żydówce, która wyprosiła zdrowie dla córki). Cudowne uzdrowienia, zatwierdzone nabożeństwo i ustanowiony odpust ku czci Narodzenia Matki Bożej ożywiły bardzo życie religijne w Zamościu i okolicy. Obraz kilkakrotnie „poprawiany”, przemalowywany i upiększany, w pierwszej ćwierci XIX w. został ozdobiony tkaniną zakrywającą całe tło, srebrnymi sukienkami i złoconymi koronami w otoczeniu wieńca dwunastu gwiazd. Początkowo na Obrazie, a potem i wokół niego oraz na ścianach kaplicy zawieszano liczne wota błagalne, upraszające cud i dziękczynne. Ściany kaplicy i ołtarz zdobiono barwnymi firanami i cennymi tkaninami. Na doroczną uroczystość odpustową bogato oświetlano kaplicę na zewnątrz łojowymi lampami, wewnątrz ogromnymi świecami. Szczególnym nabożeństwem Matka Boża Opieki cieszyła się u więźniów twierdzy zamojskiej. Nawet gdy w czasach niewoli zmalała sława Obrazu, przed skromną Zamojską Madonną prosty lud nadal zawierzał swe troski, zanosił modły w chwilach groźnych dla miasta i kraju, wyróżniając Ją czcią spośród innych obrazów kolegiackich.
Obraz olejny, namalowany na bejcowanych na czarno-brązowy kolor czterech poziomych deskach sosnowych o nierównej powierzchni, w ciepłej tonacji barwnej przedstawia wizerunek Maryi ujętej w półpostaci, frontalnie, z głową lekko zwróconą w prawo, patrzącą na wprost. Lewą ręką podtrzymuje siedzącego Jezusa, również patrzącego przed siebie, który prawą ręką błogosławi, lewą ujmuje zwój. Prawa ręka Matki spoczywa ukośnie na piersiach, jakby wspierając gest Dzieciątka. Głowy Madonny i Chrystusa ozdobione złocistymi, dużymi koronami, otaczają nimby – aureole. Obydwie postacie stopione są jakby w jedną sylwetkę. Twarze są śniade, o ciepłej karnacji, zbliżone do ormiańskiego typu urody, z brązowo-czarnymi oczami w ciemnej oprawie. Miękki modelunek obu twarzy z małymi ustami uwydatnia ich podobieństwo fizyczne. Twarz Maryi o dużych, wyrazistych oczach i głębokim spojrzeniu (jakby w głąb duszy patrzącego) pełna jest wyrazu melancholii, skupienia, pogody i spokoju.
Zamojski Obraz można zaliczyć do typu przedstawień półpostaciowej Hodegetrii. Kompozycja postaci Maryi i Dzieciątka, układ dłoni, atrybuty wskazują na wzorzec ikony Matki Boskiej Smoleńskiej (obecnie w kościele dominikanów w Gdańsku). Liczne kopie i rozpowszechnienie wiary w skuteczność opieki NMP w tym wizerunku, zwłaszcza po połowie XVIII wieku, były prawdopodobnie źródłem, z jakiego czerpał natchnienie anonimowy autor obrazu zamojskiego.
Co roku 8 września w dniu odpustu parafianie, mieszkańcy Zamościa i pielgrzymi gromadzą się licznie przed Łaskawą Matką Opieki zwaną Odwachowską, a od niepamiętnych lat, dawniej w Kolegiacie, obecnie w Katedrze odbywa się we wtorki, po Mszy św. o godz. 8.00 nabożeństwo, w czasie którego odczytuje się podziękowania i prośby kierowane w różnych potrzebach przez wstawiennictwo Matki Opieki. Także i dziś napływają kolejne wota i świadectwa otrzymanych łask i wysłuchanych modlitw.
Dnia 15 grudnia 1996 r. komisja powołana przez Proboszcza Parafii Katedralnej podjęła decyzję rozpoczęcia prac konserwatorskich ołtarza i Obrazu MB Opieki. Po uzyskaniu zgody Kurii Diecezjalnej i Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Zamościu, 10 kwietnia 1997 r. rozpoczęły się prace konserwatorskie i restauracyjne Obrazu i ołtarza MB Opieki prowadzone w zamojskiej pracowni konserwatorskiej Pani Krystyny Grodzickiej-Gruntowicz. Zakończone zostały 4 września 1998 r. Zaczęło się przeglądanie archiwaliów i gromadzenie dokumentów historycznych. W sierpniu 1998 r. został wydany folder „Łaskami słynący Obraz Matki Bożej Opieki zwanej Odwachowską z Katedry w Zamościu”.
Poświęcenia odnowionej kaplicy, ołtarza i Obrazu po pracach konserwatorskich dokonał Ks. Bp Mariusz Leszczyński w dniu odpustu parafialnego w święto Narodzenia NMP – 8 września 1998 r. (obchodzonego w tym właśnie dniu od 1804 r., w rok po sprowadzeniu Obrazu do Kolegiaty), w dwa miesiące po swojej konsekracji biskupiej. W grudniu tego roku wydano obrazki z historią Wizerunku, tekstami modlitw i pieśni.
Od grudnia 1998 r. wierni składali wota na korony dla Obrazu MB Odwachowskiej (ponad 300 wot). Od lutego 1999 r. rozpoczęły się prace nad wykonaniem koron według wzoru odtworzonego w czasie rekonstrukcji malowidła Obrazu.
Złote korony na skronie Dzieciątka i Maryi Panny, wykonane zostały w Pracowni Brązowniczej „Sakrum” Roberta Honzy w Krakowie, którą założył w 1987 r. Kazimierz Honza, kontynuując tradycje zawodowe sięgające kilku pokoleń. Korony te pobłogosławił na placu celebry papież Jan Paweł II w czasie swojej VII Wizyty Apostolskiej w Ojczyźnie, w ramach błogosławieństwa kończącego nabożeństwo Liturgii Słowa w Zamościu, w sobotę 12 czerwca 1999 r. Wcześniej, w homilii, nawiązał do obecności w sanktuarium katedralnym łaskami słynącego Obrazu MB Opieki.
Specjalnie jako dar dla Ojca Świętego przygotowano i wydano album z fotografiami Pana Wiesława Lipca „Katedra w Zamościu”, wraz z opisem historycznym kościoła i kultu Matki Bożej w Zamościu. Od Uroczystości Niepokalanego Poczęcia NMP – 8 grudnia 1999 r., czyli na dziewięć miesięcy przed odpustem parafialnym i spodziewaną datą koronacji Wizerunku w Jubileuszowym Roku 2000, rozpoczęła się w Katedrze Zamojskiej nowenna modlitewna (w każdy 8 dzień miesiąca o godz. 18.00), mająca przygotować Parafię i Miasto na to wydarzenie. Bezpośrednim przygotowaniem do uroczystej Koronacji były Jubileuszowe Misje św. prowadzone przez OO. Redemptorystów z Tuchowa rozpoczęte w sobotę (2 września), zakończone w dniu odpustu, w przeddzień Koronacji.
Uroczystej Mszy św. odpustowej, 8 września o godz. 12.00, przewodniczył Ks. Bp Mariusz Leszczyński. O północy z 8 na 9 września spotkali się na Mszy św. księża i siostry zakonne pochodzący z Parafii Katedralnej i tu kiedykolwiek pracujący (w koncelebrze uczestniczyło 25 księży, przewodniczył Ks. Prałat Eugeniusz Goliński, homilię wygłosił Ks. Sławomir Nowosad). Całą noc wierni trwali na modlitwie przed Obrazem.
W sobotę (9 września) w dniu Koronacji, od godz. 10.00 rozpoczęło się modlitewne czuwanie na Rynku Wielkim. Ceremonii nałożenia koron dokonał w czasie pontyfikalnej Mszy św. koncelebrowanej z 2 arcybiskupami, 14 biskupami, księżmi dziekanami, przedstawicielami Kurii Diecezjalnej, Seminarium Duchownego, proboszczami Zamościa oraz księżmi rodakami i pracującymi dawniej w Kolegiacie, Prymas Polski Ks. Kard. Józef Glemp (Mszę św. koncelebrowało w sumie 56 kapłanów). Komunii św. udzielało ok. 45 księży, diakonów i akolitów. Ok. 14 tys. wiernych przystąpiło do Komunii św. Na Rynku Wielkim, w podcieniach kamienic wokół i na ulicach prowadzących do Rynku zgromadziło się ok. 40 tys. wiernych.
W uroczystej procesji w asyście liturgicznej, z udziałem duchowieństwa i koncelebransów Obraz przeniesiony został przez przedstawicieli Ochotniczej Straży Pożarnej z Mokrego z Katedry (gdzie był wystawiony od początku misji na specjalnym podwyższeniu przy wejściu do prezbiterium), do ołtarza polowego ustawionego przed schodami Ratusza na Rynku Wielkim Zamościa. Służbę liturgiczną przygotowali ministranci i lektorzy z Katedry, w liturgii pomagali trzej ceremoniarze seminaryjni. Po Komunii św. Akt zawierzenia Matce Bożej odczytał Kustosz Sanktuarium Katedralnego Ks. Prałat Czesław Grzyb.
Z okazji Koronacji Obrazu Matki Bożej Odwachowskiej Rejonowy Urząd Poczty w Zamościu wydał koperty i karty pocztowe z widokiem Obrazu i frontonu Katedry, stempel upamiętniający 400-lecie Parafii Katedralnej oraz okolicznościowe nalepki na listy polecone tzw. „R-ki”. W dniu Koronacji stosował specjalny datownik na przesyłkach.
Dnia 9 września od godz. 18.00 zaczęły się nabożeństwa dziękczynne za łaskę Koronacji. Jako pierwsi byli uczestnicy pieszych pielgrzymek na Jasną Górę. Niedziela 10 września była dniem dziękczynienia Parafii Katedralnej i wspólnot z kościoła św. Katarzyny. Msza św. o godz. 13.00, sprawowana przez Ks. Bpa Jana Śrutwę, była transmitowana przez TV Polonia. W poniedziałek w pielgrzymce do Katedry uczestniczyli licznie wierni z Parafii Matki Bożej Królowej Polski w Zamościu. We wtorek pielgrzymowali wierni z Parafii św. Michała Archanioła i Parafii św. Jana Bożego (wojskowej). W środę 13 września przybyli parafianie z Parafii św. Brata Alberta, a w czwartek z Parafii Miłosierdzia Bożego. W piątek modlili się wierni Parafii św. Krzyża, wędrując pieszo do Katedry. W ostatnim dniu, w sobotę, 16 września zgromadzili się wierni z Parafii Zwiastowania NMP (OO. Franciszkanów), z kościoła św. Mikołaja (OO. Redemptorystów) oraz siostry zakonne – Franciszkanki z Zamościa i Łabuń i Siostry Imienia Jezus. Nabożeństwa dziękczynne kończyły się Apelem Jasnogórskim o 21.00 z licznym udziałem wiernych.